– Ojee, ik ben geprikt! Ik dacht dat malariamuggen alleen ’s nachts prikten??
– Dit is een bush mosquito. Een tijgermug.
– O. Goddank.
– Deze brengt alleen knokkelkoorts over.

Elk jaar sterven miljoenen mensen aan malaria, vooral in Afrika, vooral kinderen onder de vijf. Daar hebben we er twee van. Toch volgen we het advies van de Nederlandse Travel Clinic niet op. We slikken geen malariaprofylaxe. Is dat wel verstandig?

De Travel Clinic in Rotterdam vindt van niet. Elk jaar schrijven ze ons malariaprofylaxe voor – Malarone of Lariam. En elk jaar protesteren wij. Dat we toch niet jarenlang Lariam kunnen slikken. Dat er in sommige seizoenen nauwelijks muggen zijn, en er dus ook geen malaria is. Dat we in het verleden in Afrikaanse streken kwamen waar de malariamug vrijwel was uitgeroeid door besproeiingen, maar dat de Travel Clinic toch profylaxe voorschreef. Dat we eerst de lokale situatie in ogenschouw willen nemen en met lokale artsen en expats wilden praten. Maar de dames van de Travel Clinic zijn onvermurwbaar. Eén keer waren ze zó volhardend dat wij toch vertrokken met een recept voor de apotheek. Die malariapillen hebben wij uiteindelijk niet opgehaald, eigenwijs als we zijn. Omdat we niet jarenlang malariapillen willen slikken. Omdat we echt heel voorzichtig zijn. Omdat de meeste expats die we kennen geen malariapillen slikken. Omdat we eerst zelf de risico’s willen inschatten.

Zambia en Swaziland

Natuurlijk willen we ook geen malaria. We doen er alles aan om het te voorkomen. Nou ja, bijna alles dus. Allereerst gaan we in elk land te rade bij lokale artsen. Zij weten precies of er malaria is, hoeveel malaria er is en welke profylaxe het meest geschikt is voor de betreffende regio. Zo bleek in Zambia dat je in de hoofdstad Deltaprim kon slikken, maar dat de muggen ten oosten van de Zambezi escarpment er resistentie tegen hadden ontwikkeld.

Niet dat je Afrikaanse artsen altijd kunt vertrouwen. In Swaziland vertelde de (blanke) arts van ons plattelandsdorpje dat er geen malaria was in de regio.
– Geen enkel geval van malaria?
– Nee, niets, zei hij.
– Ook niet van mensen die het buiten het dorp hebben opgelopen?
– Nee hoor. Maak je maar geen zorgen.
Toevallig had ik de dag ervoor iemand ontmoet die onlangs malaria had gehad. Weliswaar had hij het niet opgelopen in Big Bend, maar toch: malaria. Het is aardig dat de dokter mij gerust wilde stellen, maar ik hoor liever de waarheid. Dit is dus zeker geen betoog om de beslissing profylaxe ja/nee maar aan lokale artsen over te laten.

Voorzorgsmaatregelen

In plaats van profylaxe nemen we andere voorzorgsmaatregelen. We zijn gaan wonen in een buurt waar nauwelijks stilstaand water is. We slapen onder muskietennetten en spuiten ons ’s avonds in met muggenspul. Onze kinderen spuiten we ook overdag in, vooral om infecties te voorkomen die ontstaan door krabben aan muggenbulten. Als we koorts hebben of ons zelfs alleen maar fysiek zwak voelen, gaan we naar onze kliniek om een dikkedruppeltest te doen. Dat gaat zo: een laborant prikt met een speciale pen een minuscuul gaatje in je vinger en perst daar wat bloed uit. Vijf minuten later sta je weer buiten. Je kunt een half uurtje op de uitslag wachten maar je kunt ook thuis wachten op een telefoontje. Je bloed wordt standaard getest op malaria en op het aantal witte bloedcellen (veel witte bloedcellen duidt op een bacteriële infectie).

Soms sturen onze artsen een bericht rond dat er veel malariagevallen in de stad zijn. Meestal is dat tijdens of vlak na het regenseizoen. In dat geval gaan we slikken. Ook beginnen we altijd profylaxe te slikken tien dagen voordat we naar Nederland gaan. In Tanzania wil je geen malaria krijgen, maar in Nederland helemaal niet.

Malariatest in Nederland

Een paar jaar geleden ontwikkelde onze dochter tijdens verlof in Nederland hoge koorts. Ik belde het Havenziekenhuis en legde de zaak uit. We wonen in Tanzania, we zijn in Nederland, mijn dochter heeft koorts, het is minder dan tien dagen geleden dat we uit Tanzania vertrokken, Tanzania is een malariagebied, malaria heeft een incubatietijd van 12 tot 17 dagen, kunnen we een malariatest komen doen? Dat kon niet, want het Havenziekenhuis doet geen kinderen. Ze verwezen me naar het Sophia Kinderziekenhuis. Het Sophia Kinderziekenhuis doet wel kinderen, maar ze konden onze dochter geen malariatest afnemen want ze doen alleen uitgebreide consulten. Het Sophia Kinderziekenhuis verwees mij dus weer terug naar het Havenziekenhuis, het Havenziekenhuis verwees me weer naar het Sophia Kinderziekenhuis, de huisarts kon me niet helpen en toen heb ik me boos gemaakt en mocht ik toch langskomen bij het Havenziekenhuis als ik een verwijsbriefje had van de huisarts (ook dat had vele voeten in de aarde – we hadden namelijk geen huisarts in Nederland).

Eenmaal in het ziekenhuis nam de dienstdoende arts zes buisjes bloed af bij onze eenjarige dochter. Zes buisjes bloed!
– Jemig, fluisterde ik geschokt tegen Echtgenoot. – Zal ik het zeggen?
– Ik zou het maar niet doen, fluisterde Echtgenoot terug.
Ik kon het natuurlijk niet laten. Maar al bij de eerste woorden wist ik dat het zinloos was.
– Bij ons in Tanzania…
Ik weet hoe het klinkt. Maar bij ons in Tanzania hebben ze aan één druppel bloed voldoende, hoor! Ja, in Tanzania, denkt u dan. Maar onze artsen in Tanzania zijn toevallig Nederlandse tropenartsen! Echt geen achterlijke Afrikanen! Het is een drogreden, ik weet het. Het zou er niet toe moeten doen dat het Nederlandse artsen zijn.

Ga naar de Travel Clinic

Maar toch: als ik zelf voor beperkte tijd (< 6 maanden) naar Afrika zou gaan én niet in een grote stad zou zitten, zou ik gedurende de hele periode Malarone slikken. In de grote steden zijn vaak uitstekende klinieken, maar in het binnenland kan dat anders zijn. En Malarone heeft weinig bijwerkingen. Het maakt verder ook nog uit in welke leeftijdsfase je zit. Jonge mensen die ’s avonds wel eens een biertje drinken – denk: in het donker met blote benen op een terrasje zitten – lopen meer risico dan jonge ouders die met de kippen op stok gaan.

Ga dus toch langs bij de Travel Clinic. Neem ook altijd wat malariatesten en malariamedicijnen mee, zeker als je in afgelegen gebieden komt. En wees niet bang. Tegen malaria bestaan medicijnen. Tegen knokkelkoorts niet.