Nieuwe expat:
– Ik denk dat we het het beste over de kerstvakantie heen kunnen tillen.
Doorgewinterde expat:
– Dat denk ik ook.
Nieuwe expat:
– Het zou dan kunnen op 21 of 28 januari. Wat komt jullie het beste uit?
Doorgewinterde expat:
– Wo. Dat kan ik nu echt nog niet zeggen.
Nieuwe expat:
– Wanneer kun je dat zeggen dan?
Doorgewinterde expat:
– Zo rond 15 januari ongeveer?
Nieuwe expat:
– Maar moet je die lodge dan niet op tijd boeken?
Doorgewinterde expat:
– Ja. Je moet deze uiterlijk drie dagen van te voren boeken. Alsof je woensdag al weet wat je zaterdag wilt doen!

Dit is het eerste stukje uit een nieuwe serie: Expatleven. In eerste instantie had ik de serie Afscheid van Dar genoemd, maar dat is de goden verzoeken: ik wil namelijk helemaal geen afscheid nemen van Dar. Veel stukjes uit Expatleven verschenen eerder in een boekje dat ik maakte voor Nederlanders die wel afscheid moesten nemen van Dar.

Ook mijn oude studentenhuis in Rotterdam was organisch en krom. In de muren zaten scheuren, er waren van hoog tot laag lekkages, een wasbak brak af, een plafond kwam eens naar beneden zetten, de verwarmingsbuizen moesten elke week worden ontlucht en sommige goten en afvoerputjes waren doorlopend verstopt. In veel opzichten was het een krot, ik geef het toe. Het was ook een labyrint: een doolhof van trappenhuizen, gangetjes, hokjes en halletjes. Ik had vrienden die na meerdere bezoeken nog steeds de douche in liepen als ze de uitgang zochten. Toch was dit huis, dit organische samenraapsel van trappen, kamers, keukens en kelders, me liever dan een nette mooibehangen meisjeskamer in een keurig studentenhuis. Het leefde en het zat vol verrassingen. Het had de potentie om iets weergaloos te worden. Iets zonder weerga. Het Huis der Huizen. Overal zag ik mogelijkheden om het huis te verbeteren. Met behoud van het organische, de vertrouwde geur, de scheefheid, de trappen en de hele structuur.

Afrika is als mijn oude studentenhuis. Het is een levendig samenraapsel van mensen, culturen, bomen, bochten, landschappen, mooie luchten, fietsen, handkarren, tuktuks en SUV’s. Het zit vol verrassingen: je weet nooit wat je na de volgende bocht aantreft. In Afrika kun je dagenlang zonder water of elektriciteit zitten (vannacht nog). In de wegen zitten kuilen, waterafvoeren zijn verstopt, overheidsdiensten functioneren niet. In sommige opzichten is het een krot, ik geef het toe, maar het heeft de potentie om iets weergaloos te worden. Iets zonder weerga. Het Continent der Continenten. Overal zie ik mogelijkheden om het te verbeteren. Met behoud van het organische, de geuren, de bomen, de mensen en de hele structuur.

In Afrika is niets strak en recht. Afrika is organisch en krom. En daarom houd ik er zo van.

het is heel eenvoudig:
wij willen hier niet weg.
wij staan hier maar
het water ligt daar
de eilanden de netten de verte
het briesje de frisse geur de schaduw

wij praten hier
kijken elkaar niet aan
het landschap beheerst het gesprek
(krabplevieren kokosnoten)

ik moet zo gaan
ik ook

alle redenen om te vertrekken
ons werk de computer de bank
telefoontjes texten e-mails
maar wij staan hier
het water ligt daar
uitgestrekt als een mooie jongen
en wij willen niet weg

wij lingeren hangen en rekken
het is net alsof we het ergens over hebben
dat hebben we ook
(krabplevieren kokosnoten
zaken van groot belang)

maar ik moet nu echt gaan
ik ook
echt

1            MSASANI    EXT.   DAY

A huge baobab tree is standing at the side of a dirt road, close to a wall surrounding a plot. It spreads it’s root-like branches up into the sky. It looks strong and sturdy. The tree looks down on the dirt road, where a Tanzanian young MAN is approaching by bike. He halts at the tree, looks at the trunk, looks up to the top and looks around him. He sees a ROAD WORKER and steps off his bike.

MAN
Hey man. Scuse me… Hello?

ROAD WORKER
Hi.

The road worker approaches.

MAN
Hi. What’s this?

Man is pointing at a red cross on the baobab.

ROAD WORKER
It’s a cross.

MAN
I can see it’s a cross. Why is it here?

ROAD WORKER
This tree will be felled.

MAN
And why, may I ask?

ROAD WORKER
It’s in the way of the road. We’re going to tar the road.

MAN
Whaddu you mean it’s in the way of the road. The road is already here. It’s not in the way now, is it?

ROAD WORKER
Yes, but we’re going to broaden the road.

MAN
I see. But why? The road is wide enough for two cars to pass, isn’t it?

The road worker shrugs his shoulders.

MAN
And down there the road narrows into a one lane road. So why should the road over here have to be broadened?

The road worker shrugs his shoulders again. Passer-by’s on the street stand still and watch.

MAN
I mean, what’s the use?

Passer-by’s come closer curiously. People approach from fish market. There are MEN, WOMEN, FISHERMEN, KIDS, a mix of Msasani Village people.

ROAD WORKER
I’ve got orders.

MAN
Orders to kill this tree.

ROAD WORKER
Orders to cut this tree.

MAN
How can you cut this tree? Look at this tree. Look at it! This tree has been here for over three-hundred years. This tree was here before Dar es Salaam was here. This tree was here when there was only Mzizima. For centuries and centuries it has seen the dhows set sail and return with fish. It has seen the fish market being built. It saw the British come and the Germans go. Your ancestors enjoyed their ugali under this tree. This tree has seen it all! And you want to kill This Tree? This tree belongs here! It’s part of our cultural heritage!

The onlookers look at the tree.

ROAD WORKER
There is nothing I can do.

MAN
(to flock of onlookers)
Do you want him to cut this tree?

FEMALE ONLOOKER
(cautious)
I like a tarred road…

MALE ONLOOKER (1)
A tarred road is not good for us.

Some people nod.

MALE ONLOOKER (1)
The cars will drive too fast. They will kill our children. A tarred road is dangerous.

MALE ONLOOKER (2)
It’s the muzungus in their SUVs. They drive too fast!

MALE ONLOOKER (3)
But a tarred road prevents flooding. Do you remember last year’s rainy season?

FEMALE ONLOOKER
And at least my laundry will stay white with a tarred road!

Other women laugh and poke her.

MALE ONLOOKER (4)
The flooding has nothing to do with the road. The swamp must be drained!

There is a murmur of assent. Onlookers start talking to each other.

MAN
(spreading his arms)
Wait wait wait wait wait. We’re not talking about the road being tarred or not. We are talking about him (points at road worker) felling this tree (points at tree).

KID
(giggling)
This ugly tree…

An OLD MAN lashes out at him.

OLD MAN
(gesturing at tree)
Listen. This tree was always here. It was here when I was a boy. It was here when my grandfather was a boy. It belongs here. It should stay. It’s not bothering the road.

OLD MAN
(facing onlookers)
This tree should not be felled.

MAN
(to road worker)
You hear?This Tree is alive and it is ours. It belongs to Msasani. Tell your boss to save this tree. 

ROAD WORKER
Why don’t you tell him yourself?

MAN
(after a short silence, unsettled)
We could do that…
Who is your boss?

ROAD WORKER
(smiling)
The Minister of Infrastructure Development.

MAN
(hesitating)
Okay…

The man pulls himself together and turns to the onlookers.

MAN
Okay people! Let’s go to the Ministry of Transport and Infrastructure!

ROAD WORKER
(smiling and joining the crowd)
Department of National Roads.

Children are hoisted onto backs, buckets are placed on heads and the crowd moves off. The baobab just stands there, powerless but strong. His root-like branches spread out into the sky. From the top of his crown he looks down onto the people, who look so tiny seen from above.

2          MSASANI    EXT.   DAY

CIVIL SERVANT
(on the phone)
Yes Your Honour. I am at the tree. (…) It’s a tree. You know, just a tree, Your Honour. But it’s not in the way of the road. (…) Yes. (…) I agree, Your Honour. (…) Thank you, Your Honour.

3           MSASANI   EXT.   DAY

The road worker approaches the baobab and shrubs off the red cross. The baobab just stands there. From the top of his branches he can just see the bay of Msasani, where the dhows set sail.

FADE OUT

THE END

This script is fictional, although there is a country called Tanzania, and in that country there is a fishermen’s village called Msasani, and in that village there is a huge baobab, and on that baobab there is a red cross that wasn’t there before. Still, any resemblance to existing persons is purely coincidental.

ik wil naar dat water toe.
ik wil het wad tussen mijn tenen voelen, de frisse bries het verkoelende water
ik wil van dichtbij kijken naar de vangst van de vissers trekken aan touwen van netten met drijvers
ik wil de sterns boven de netten zien ze horen de splash in het water
ik wil een zijn met dat landschap het voelen het horen de voeten het water de wind

maar ik hoor
de ronkende motor
voel
de fan van de airco, de zon door het raam
zie
de verre vrijheid
vuile voorruit

ben
een toeschouwer

het landschap open
de auto gesloten.

6 mei 2009

Eb. Een blauwe houten boot is drooggevallen aan het strand. Ik zie net de top boven het talud uitsteken. Op de boot staan drie stokken. Aan de stokken waaien gerafelde stukken textiel en plastic. De boot is verlaten. Ver op het wad lopen drie mannen.

Dag strandjes van de verre eilanden!
Dag hoge kokospalmen met waaierende kruinen!
Dag geïmproviseerd voetbalveld aan zee!
Dag Msasani Bay!
Da-ag jongens die net mijn auto bereikt hebben!
Jullie zijn te laat & mijn raam is dicht & ik schrijf op papier!

28 april 2009, middag

Zit ik hier te pielen met een pen en een papiertje. Alsof ik in het papieren tijdperk leef.

De schoonheid, stilheid en vredigheid van het landschap staat in schril contrast met de onzichtbare werkelijkheid van het strandje.

Het uitzicht is geruststellend. De geruststelling strekt zich uit over de werkelijkheid. Niets duidt op onveiligheid. Het is een weten, niet een voelen.

Daar: een man zittend in de schaduw van een boom.

Hier: een man slenterend over de strandweg.

Ik was van plan om hier bomen te planten. Een rij Indian almonds omdat ze goed tegen zout water kunnen en een rij flamboyants omdat ze razendsnel groeien. Misschien doe ik het nog. Maar elke boom is een potentiële schuilplaats.

28 april 2009, ochtend

– Hello Mama?
– Yes?
– How are you now?
– I am fine. Who’s speaking?
– It’s Swaziland Electricity Company!
– Ah… the electricity company. How can I help you?
– We had a power cut yesterday.
– Yes, I noticed.
– Has your power been restored now?
– Yes, it has actually, thanks.
– Okay, this was just to check if your power had been restored.
– Thanks. Are you calling the whole village?

Het is ongelooflijk maar waar: als in Big Bend de elektriciteit een paar uur uitviel, belde het elektriciteitsbedrijf de volgende dag even op voor, laten we zeggen, nazorg. Ik ben nooit te weten gekomen of ze iedereen in het dorp met een telefoonlijn belden of dat wij een voorkeursbehandeling kregen, maar ik sluit niets uit. In sommige opzichten is de service in Afrika ongekend.

Met de telefoonlijn ging het precies hetzelfde. Weliswaar duurde het maanden voordat we een telefoonlijn hadden en de verbinding deed het dan nog eens vaak niet, maar als ik een storing doorbelde, kwamen ze nog dezelfde middag. Vervolgens bleven ze nog drie dagen lang elke dag controleren of de lijn werkte:
– Hello, it’s Ben.
– Hello Ben, how are you?
– I am fine. I am from the phone company.
– I know. How can I help you?
– Your phone is working.
– Yes, it is.
– I just wanted to check.
– Okay, thank you.
– Have a nice day!
– Same to you.

En verder kun je weer met je dag. In Afrika heb ik al veel staaltjes goede service meegemaakt, maar als Nederlander stond ik hier toch weer van te kijken. Het is één en al vriendelijkheid, niet alleen in Swaziland maar ook hier in Tanzania. Zo beschik ik over het directe nummer van de area manager van het waterleidingbedrijf. Als ik geen water heb, kan ik hem direct bellen op zijn mobiele telefoon. “Ik zit nu in de auto, maar over twintig minuten ben ik op kantoor”. Geweldig. Geen bandjes, geen eindeloze doorverbindingen met medewerkers en afdelingen, gewoon het nummer van de man die erover gaat. Het is alleen de vraag of dit haalbaar zou zijn in een land met miljoenen mondige mensen…

– Ojee, ik ben geprikt! Ik dacht dat malariamuggen alleen ’s nachts prikten??
– Dit is een bush mosquito. Een tijgermug.
– O. Goddank.
– Deze brengt alleen knokkelkoorts over.

Elk jaar sterven miljoenen mensen aan malaria, vooral in Afrika, vooral kinderen onder de vijf. Daar hebben we er twee van. Toch volgen we het advies van de Nederlandse Travel Clinic niet op. We slikken geen malariaprofylaxe. Is dat wel verstandig?

De Travel Clinic in Rotterdam vindt van niet. Elk jaar schrijven ze ons malariaprofylaxe voor – Malarone of Lariam. Al onze argumenten wijzen ze af. Dat we toch niet jarenlang Lariam kunnen slikken. Dat er in sommige seizoenen nauwelijks muggen zijn, en dus ook geen malaria. Dat we in het verleden in Afrikaanse streken kwamen waar de malariamug vrijwel was uitgeroeid door besproeiingen maar dat de Travel Clinic toch profylaxe voorschreef. Dat we eerst de lokale situatie in ogenschouw willen nemen en met lokale artsen en expats wilden praten. Maar de dames van de Travel Clinic zijn onvermurwbaar en zó volhardend dat wij een keer ondanks onszelf vertrokken met een recept voor de apotheek. Die malariapillen hebben wij uiteindelijk niet opgehaald. Waarom dan niet?

Omdat we niet jarenlang malariapillen willen slikken. Omdat we echt heel voorzichtig zijn. Omdat de meeste expats die we kennen geen malariapillen slikken. Omdat we eerst zelf de risico’s willen inschatten.

Zambia en Swaziland

Natuurlijk willen we ook geen malaria. We doen er alles aan om het te voorkomen. Nou ja, bijna alles dus. Allereerst gaan we in elk land te rade bij lokale artsen. Zij weten precies of er malaria is, hoeveel malaria er is en welke profylaxe het meest geschikt is voor de betreffende regio. Zo bleek in Zambia dat je in de hoofdstad Deltaprim kon slikken, maar dat de muggen ten oosten van de Zambezi escarpment er resistentie tegen hadden ontwikkeld.

Het kan ook anders. In Swaziland vertelde de arts van ons plattelandsdorpje dat er geen malaria was in de regio.
– Geen enkel geval van malaria?
– Nee, niets, zei hij.
– Ook niet van mensen die het buiten het dorp hebben opgedaan?
– Nee hoor. Maak je maar geen zorgen.
Toevallig had ik de dag ervoor iemand ontmoet die onlangs malaria had gehad. Weliswaar had hij het niet opgelopen in Big Bend, maar toch: malaria. Het is aardig dat de dokter mij gerust wilde stellen, maar ik hoor liever de waarheid. Dit is dus zeker geen betoog om de beslissing profylaxe ja/nee maar aan lokale artsen over te laten.

Voorzorgsmaatregelen

In plaats van profylaxe nemen we allerlei andere voorzorgsmaatregelen. We slapen onder muskietennetten en spuiten ons ’s avonds in met muggenspul. Onze kinderen spuiten we ook overdag in, tegen knokkelkoorts en – vooral – tegen infecties door krabben. We zijn gaan wonen in een buurt waar nauwelijks stilstaand water is. Als we koorts hebben of ons zelfs alleen maar fysiek zwak voelen, gaan we naar de kliniek om een malariatest te doen. Dat gaat zo: een laborant prikt met een speciale pen een minuscuul gaatje in je vinger en perst daar wat bloed uit. Vijf minuten later sta je weer buiten. Je kunt een half uurtje op de uitslag wachten maar je kunt ook thuis wachten op een telefoontje.

Soms sturen onze artsen een bericht rond dat er veel malariagevallen in de stad zijn. Meestal is dat tijdens of vlak na het regenseizoen. In dat geval gaan we slikken. Ook beginnen we altijd profylaxe te slikken tien dagen voordat we naar Nederland gaan. In Tanzania wil je geen malaria krijgen, maar in Nederland helemaal niet.

Malariatest in Nederland

Een paar jaar geleden ontwikkelde onze dochter tijdens verlof in Nederland hoge koorts. Ik belde het Havenziekenhuis en legde de zaak uit. We wonen in Tanzania, we zijn in Nederland, mijn dochter heeft koorts, het is minder dan tien dagen geleden dat we uit Tanzania vertrokken, Tanzania is een malariagebied, kunnen we een malariatest komen doen? Dat kon niet, want het Havenziekenhuis doet geen kinderen. Ze verwezen me naar het Sophia Kinderziekenhuis. Het Sophia Kinderziekenhuis doet wel kinderen, maar ze konden onze dochter geen malariatest afnemen want ze doen alleen uitgebreide consulten. Het Sophia Kinderziekenhuis verwees mij weer terug naar het Havenziekenhuis, het Havenziekenhuis verwees me weer naar het Sophia Kinderziekenhuis, de huisarts kon me niet helpen en toen heb ik me boos gemaakt en mocht ik toch langskomen bij het Havenziekenhuis als ik een verwijsbriefje had van de dokter (ook dat had vele voeten in de aarde). In het ziekenhuis nam de dienstdoende arts zes buisjes bloed af bij onze eenjarige dochter. Zes buisjes bloed!
– Jemig, fluisterde ik geschokt tegen Echtgenoot. – Zal ik het zeggen?
– Ik zou het maar niet doen, fluisterde Echtgenoot terug.
Ik kon het natuurlijk niet laten. Maar al bij de eerste woorden wist ik dat het zinloos was.
– Bij ons in Tanzania…

Ik weet hoe het klinkt. Maar bij ons in Tanzania hebben ze aan één druppel bloed voldoende, hoor! En dat zijn Nederlandse artsen. Hoor! Toevallig! Maar dat is een drogreden, ik weet het, een argumentum ad verecundiam. Het zou er niet toe moeten doen dat onze lokale artsen in Tanzania Nederlanders zijn.

Tip voor reizigers naar Afrika: slik vooral je Malarone. En ga eerst naar de TravelClinic.