Recente stukjes

KLM is vroeg vandaag

13|12|2012 17:58

Het is avond. Ik schrijf aan mijn bureau, vriendelijk verlicht. Echtgenoot zit in bed te lezen. De kinderen liggen te slapen. Buiten is het stil. Ik hoor alleen het tsjirpen van een krekel, het kwaken van een kikker en het monotone kwie – kwie – kwie van een nachtzwaluw.

Dat is zo mooi aan Afrika: dat de nachten nog stil en donker zijn. Dat je de zee in de verte hoort ruisen. Dat je buiten heel duidelijk Orion aan de hemel ziet staan, en dat je het sterrenbeeld gedurende de nacht ziet overtrekken. Het goede leven in Afrika.
Maar het goede leven verdwijnt. De ontwikkeling rukt op. Ook hier.

Onaangetast | Ontwikkeld

Overtocht over de rivier Benangan | Kleurenlitho van C.F. Kelley, gebaseerd op een schets van Carl Bock, 1887. Collectie Tropenmuseum.

Toen ik nog in Europa woonde, dacht ik serieus dat alleen West-Europa, de Verenigde Staten, Australië en Japan ‘ontwikkeld’ waren. Bij ontwikkeld dacht ik dan aan snelwegen, lichtreclames, musea, concertgebouwen, gespiegeld glas en beton. De andere landen, zo dacht ik, waren nog ‘natuurlijk’, met direct buiten de bebouwde kom uitgestrekte velden, meren en bossen. Ik dacht oprecht dat de helft van de wereld ‘onaangetast’ was.

Het inzicht kwam toen ik een vlucht maakte van Bali naar Java. Over Indonesië had ik nauwelijks iets gelezen. Een paar stukken uit Max Havelaar, de jongensboeken van J.B. Schuil en natuurlijk Bandung Bandung van F. Springer, de enige schrijver die in alle expatboekenkasten staat. Toch had ik allerlei beelden en verwachtingen van Indonesië. Onafzienbare rijstvelden met waterbuffels, zoals op de schilderijen van Walter Spies. Oerwouden met snelstromende rivieren, zoals op de reisschetsen van Carl Bock. Orang-oetans en neushoornvogels, zoals op de plaat ‘Op Borneo’ van Koekoek. Met andere woorden: het Indonesië van de aardrijkskundeles en de geschiedenisboekjes.

Die Landschaft und ihre Kinder | Walter Spies, 1939.

Dat ik dit Indonesië niet vond in Jakarta en Bandung verbaasde me niet. Dat waren steden. Buiten de stad zou het tropisch regenwoud zich ontrollen, vol watervallen en wurgslangen, slechts afgewisseld door de terrassen van de sawahs. Maar tijdens die vlucht over de noordkust van Java kwam ik tot het inzicht dat dát Indonesië niet meer bestaat. Althans, niet daar. Vanuit de lucht was duidelijk te zien dat het regenwoud grotendeels gekapt was. Overal wás wat: dorpen, huizen, wegen, industrie, stukjes ontgonnen land. En dat was in 2000.

Het oorspronkelijke Indonesië is verdwenen. Voor altijd. Net als de Javaanse tijger en de Balinese spreeuw. De Sumatraanse tijger en de Javaanse neushoorn zullen de volgende eeuw ook niet halen. En in Afrika gaat het dezelfde kant op. Met de leeuwen gaat het niet goed, elk jaar worden er tienduizenden olifanten gedood, en dan heb ik het niet eens over de zwarte neushoorn, de kikkers en het koraal.

Na wewe, Africe?

Ik ben een mooi-weer-schrijver. Veel liever schrijf ik over het mooie dan over het moeilijke. Maar ik schrijf nu eenmaal over het expatleven, en een van de moeilijkste aspecten aan dit leven vind ik om van dichtbij te zien hoe de natuur verdwijnt. Niet dat natuur per se onaangetast moet blijven: ik vind natuur het mooist als er iets in staat dat door mensen gemaakt is. Een kerktoren tussen de bomen, een watermeter in een moeras, irrigatiekanaaltjes in een oase. Maar het moet wel in balans zijn.

In Tanzania wordt gevist met dynamiet. Afval wordt niet opgehaald, maar gedumpt in bermen en rivieren. Bomen worden gekapt op een schaal die onvoorstelbaar is. Eindeloze zwartgeblakerde vlakten met boomstompjes. Met ontwikkeling heeft dit niets te maken. Het heeft te maken met armoede, gebrek aan kennis, bevolkingsgroei, onwil, onmacht en zucht naar geld. Uw expat in Afrika blijft hieronder niet onaangedaan. Wat gebeurt er met de eenzame plaatsen en verborgen eilanden waar een dwaas kan leven en dankbaar kan zijn voor zijn uitzonderlijk bestaan? Weldra zal de morgenruis van de zee overstemd worden door het gedreun van de snelweg. Ook in Dar es Salaam moet je uiterlijk om half zeven ’s morgens vertrekken om niet in de file te staan. Na wewe, Africe?

In de lucht klinkt het geluid van een laagvliegend vliegtuig. Echtgenoot kijkt op zijn horloge. Het is tien over tien.
– KLM is vroeg vandaag, merkt hij op.

Misschien komt deze avond nooit meer terug. De stilte, de duisternis, de natuurgeluiden. Dat je van elk overkomend vliegtuig weet van welke maatschappij het is en of hij op schema ligt. Het goede leven in Afrika – hoe lang nog?


2 reacties op ‘KLM is vroeg vandaag’

  1. aart van nes schrijft:

    Lieve Anne,

    Een weemoedig bericht. De natuur legt het af tegen de groeiende mensen massa, en de consumptie maatschappij. In Indonesia, in Afrika, en waar dan ook. Dat is niet goed, en vereist extra maatregelen.

    Maar is daarom alles reddeloos verloren? Nee toch? En we kunnen er zeker wel iets beters voor terug krijgen.

    Ook in Europa is de olie lamp verdwenen. Dat kost gezelligheid. Maar daardoor is er wel veel minder brand.
    Door de groene revolutie is de voedsel productie zodanig gestegen, dat ook de verdubbelde wereld bevolking kan worden gevoed.
    In de afgelopen 30 jaar is het aandeel van de wereldbevolking wat van minder dan het minimum moet rondkomen aanzienlijk gedaald, en het daalt zodanig verder dan de Millenium doelstelling op dit gebied waarschijnlijk wordt gehaald.
    De zure regen die in Europa de bossen aantasttte is verdwenen, door verbeteringen in de voormalige oost blok landen.

    Ja, het avontuur wordt minder.
    De stilte gebieden worden minder.
    De files worden langer. Maar in Bangkok is veel in het verkeer verbeterd sinds we daar waren in 1978, en ik heb goede hoop dat Jakarta dat ook zal bereiken.
    In Singapore zijn de meest vervuilde rivieren opgeknapt, en het is nu een toeristische attractie! Ook Jakarta, en later Dares Salam kan dat bereiken.

    In 1971, toen ik nog op school zat was het oppervlakte water in Nederland ernstig vervuild, het was zwart, het stonk vaak, en je kon er niet veilig in zwemmen. Een journalist van de Telegraaf kon een film rolletje ontwikkelen in het water wat hij uit de Nieuwe Mass in Rotterdam had gehaald!
    Maar nu zwemt er weer zalm in de Rijn (weet nog niet waar het kuit moet schieten, maar ook dat zal wel goed komen). Met veel overleg zijn alle landen langs de rivier accoord gegaan met maatregelen die nodig waren om dat te bereiken, en de investeringen zijn gedaan om het te realiseren.

    Ja, veel romantiek verdwijnt. Zonder juiste beslissingen daalt de kwaliteit van het leven.
    Maar er is veel in gang gezet om verbeteringen mogelijk te maken. En er zijn nog uitgestrekte gebieden waar het stil is (moet er alleen steeds verder voor reizen, maar daarvoor zijn er dan weer extra vliegtuigen, autoos, fietsen en wandel paden).
    Ook onze kinderen (en klein kinderen) zullen kunnen genieten van romantiek en stilte.
    En van een redelijk inkomen.
    Hopelijk helpt dat ons weer beter het nieuwe jaar in!

    Hartelijke groet, Aart

  2. Anne schrijft:

    Dank je wel Aart, voor je optimistische hart onder de riem! Goed dat je ons even herinnert aan successen uit het verleden. Ik hoop van harte dat je gelijk hebt en dat Dar es Salaam over twintig jaar de groenste stad van Afrika is!

    Alle goeds voor jullie,
    Anne

Berichtje achterlaten?

test