Recente stukjes

Archief voor October, 2012

Espresso in de tropen

12|10|2012 13:27

Het leven is een doffe aaneenschakeling van desillusies.

Jans (van Jan, Jans en de kinderen), toen er een wolkje voor de zon kwam

In Tanzania gaat alles traag. Om dit te illustreren komt hier de analogie van de boor. Dit is wat er gebeurt als je in Tanzania een schilderijtje wilt ophangen.

Het is zaterdagochtend. Kwiek en uitgerust ben je wakker geworden. De dag strekt zich leeg en vrij voor je uit. Opgewekt besluit je om eerst eens dat schilderijtje op te hangen dat al maanden op de grond staat. Je pakt de boor en tekent een gaatje af. Als je de boor in de aanslag hebt, gebeurt er niets. Wat blijkt? De batterij is leeg. Hmm. Kleine tegenslag, maar niets om je door uit het veld te laten slaan.

De oplader van de boor ligt niet in de pantry. Echtgenoot heeft hem zeker niet op de vaste plek teruggelegd. Je vraagt Echtgenoot om in het hok van het tuingereedschap te kijken. Hmmm, daar istie ook niet. In de zak met oude opladers misschien? Even kijken: oplader van filmcamera, oplader van harddisk, oplader van oude mobiel, waarom bewaren we die dingen in godsnaam, oplader van babyfoon, oplader van… Dit zou hem kunnen zijn. Nee, past niet. Waar is die !@#$% oplader? Misschien boor met oplader uitgeleend aan de buurman, maar alleen boor teruggekregen? Je wandelt naar de buurman. Nee, buurman heeft hem niet. Andere buurman? Is niet thuis, maar neemt wel zijn mobiel op. Zal vanmiddag kijken. Zucht. Zou het er nog van komen vandaag?

Een paar uur later heeft Echtgenoot een heldere ingeving: oplader kan nog op een andere plek liggen. Klopt! Kort moment van euforie. Oplader aangesloten op stopcontact, boor laadt op. Twee uur later blijkt boor het nog steeds niet te doen. Stroom was uitgevallen. Boehoehoe. Daar sta je met je goede voornemens. Morgen dan maar.

Zo gaat het nou altijd in Tanzania. Op elk initiatief, op elk sprankje hoop volgt een desillusie, of een aaneenschakeling van desillusies. In het voorbeeld heeft het slachtoffer het deels aan zichzelf te danken (oplader ligt niet op vaste plaats), maar het gaat erom dat het in Tanzania nou nooit eens MEEZIT, dat er altijd onverwachte obstakels op de weg zijn, die, hoe onbeduidend ook, voor vertraging zorgen. Je moet ontzettend optimistisch van aard zijn om de tegenslagen het hoofd te bieden en de moed niet te verliezen. En je moet tijd hebben.

De analogie van het espressoapparaat

Vooruit, nog een analogie, de analogie van het espressoapparaat. Het is 2006, we wonen net in het huis aan Zambia Road en mijn nieuwe Engelse vriendin komt voor het eerst op bezoek. In die tijd dacht ik nog dat je voor Engelsen alles uit de kast moet halen, dus ik heb boterkoek gebakken en hoef nu alleen koffie te zetten. Vriendin, kinderen van vriendin en eigen kinderen parkeer ik in de woonkamer en ik rep me naar de keuken.

Het huis is nieuw, wij zijn de eerste bewoners na de renovatie. In de keuken zit één stopcontact. Het zit niet boven het aanrecht maar op anderhalve meter hoogte tegen een vrije muur. Zo logisch! Een timmerman is voor ons een tafeltje aan het timmeren voor onder dat stopcontact, maar we zitten in een landelijke stroomcrisis dus hij kan niet werken overdag (er is alleen stroom na zonsondergang). De timmerman is hierdoor noodgedwongen ‘s nachts gaan werken, maar dat was niet de bedoeling van de stroomrantsoenering, en dus heeft de overheid een verordening uitgevaardigd dat er ‘s avonds en ‘s nachts niet gewerkt mag worden.

Het directe resultaat is dat we geen tafeltje hebben en dat ik een andere manier moet vinden om het espressoapparaat omhoog te brengen, naar het stopcontact dat daar in de lucht hangt. Ik zet het houten keukentrapje bij de muur, balanceer het espressoapparaat op het trapje – zwaar ding nog – en span het snoer recht omhoog. Hij haalt het net.

Nu de tuin in om de generator aan te zetten. Het is een handmatige generator die we alleen aanzetten als we stroom nodig hebben. Het is alleen nogal een onderneming om hem te starten. Eerst moet ik de tuin in. Aan de andere kant van de tuin – het is een tuin van een hectare moet je weten, geen kinderachtig achtertuintje – moet ik het hek van het generatorhok opendoen met een sleutel. Het hok zit op slot om te voorkomen dat mensen de diesel stelen. Dan moet ik een knopje indrukken, een andere sleutel in de generator steken en de sleutel een kwartslag draaien. Maar… de generator start niet. De diesel is op. Terug naar de keuken voor de sleutel van het opslaghok van de jerrycans. Inmiddels heeft de tuinman me gezien en hij komt me helpen. Hij draagt de jerrycans en vult de generator bij. Ik ontsteek de generator. Een enorm lawaai vult de lucht, moment van opluchting, en ik haast me terug naar de keuken, ook omdat ik bang ben dat een van de kinderen het espressoapparaat omver zal lopen als het onverhoeds de keuken binnenkomt.

Ondanks het overduidelijke geronk in de tuin is er geen stroom in de keuken. Hmmm… Oja, ik moest eerst de waterpompen uitschakelen: de generator heeft niet genoeg vermogen om de waterpompen te ondersteunen. De schakelaars van de waterpompen zitten op twee verschillende plaatsen in de tuin. Ik ben nu een beetje opgelaten vanwege mijn wachtende vriendin dus ik schreeuw naar de tuinman dat hij de waterpompen in de tuin moet uitschakelen en de generator daarna opnieuw moet starten, maar hij hoort me niet vanwege het lawaai van de generator, dus ik zal zelf opnieuw de tuin in moeten. Grrretverdrie. Ik ren op en neer naar de waterpompen en daarna naar de generator – had ik al verteld dat het een grote tuin is? – en ik denk aan wachtende vriendin plus balancerend espressoapparaat. Als de generator het doet en ik ook daadwerkelijk elektriciteit heb, kan ik eindelijk koffie en thee zetten. Daarna moet ik natuurlijk eerst de tuin in om de generator uit te schakelen, maar toen was er koffie. Rust. Stilte. Vrede.

Oplettende lezertjes zullen opmerken dat je toch ook koffie kunt zetten zonder espressoapparaat? Wat is er gebeurd met de fluitketel en de cafetière? Ze hebben gelijk, natuurlijk. Alleen had ik geen filterhouder in huis en ook geen cafetière. In die tijd kostte een cafetière in Dar es Salaam iets van vijftig euro – een van de hardnekkigste misverstanden over Afrika is dat het leven hier zo goedkoop is – en dus wachtte ik met mijn aankoop tot we weer in Nederland waren. IKEA, acht euro negentig. De zegeningen van een consumptiemaatschappij.


Oysterbay

06|10|2012 11:06 Om te onthouden

Zes jaar geleden kwamen wij te wonen in Oysterbay, aan de voet van het schiereiland. Ik zal niet zeggen dat het schiereiland sindsdien onherkenbaar veranderd is, maar we leefden toen wel in een andere wereld. In Oysterbay liepen vrijelijk koeien rond. Het buurtschap stond vol met oude, koloniale, boerderijachtige huizen met rode pannendaken. Om de huizen en tuinen stonden geen muren, maar dichte heggen. De meeste wegen waren verhard, maar niet bestraat. Langs de weg stonden telefoonpalen. Kippen en geiten scharrelden rond op zanderige kruispunten. Straatverlichting ontbrak: ‘s nachts was het aardedonker. Met andere woorden: het was je reinste Broek in Waterland, maar dan zonder water.

Glimpjes van dat verleden zijn nog steeds zichtbaar, als stolpboerderijen naast een winkelcentrum. Zo staan de telefoonpalen er nog, net als de elektriciteitspalen. Kleinere wegen zijn nog onverhard. Nog steeds rijden er watertrucks rond, omdat nog niet het hele schiereiland is aangesloten op de waterleiding. Maar het oude, landelijke Oysterbay is definitief weg. Langs de wegen staan eindeloze rijen billboards, die het zicht op de bomen belemmeren. De vervallen koloniale huizen hebben plaatsgemaakt voor appartementengebouwen en executive villa’s. Het eerste wat de ontwikkelaars deden, was het vervangen van de groene heggen voor betonnen muren. Er kwam hoogbouw. Het kan snel gaan, ontwikkeling.

Zwartbonte koe. Groot vriendelijk beest.

Midden in Oysterbay liggen een paar onbebouwde stukjes land, met hoog gras en bomen. De landjes hebben geen functie, ze liggen er gewoon, omringd door wegen die nu geasfalteerd zijn, maar die zes jaar geleden zandwegen waren. Soms zag je er een paar grazende koeien, misschien van een boer die geen gras meer had. Ik vond het erg aardig om zomaar een koe te zien onderweg. Zwartbonte koe. Groot vriendelijk beest. Beweegt langzaam. Je remt mentaal even af, zeg maar. En letterlijk ook, als ze in de berm aan het grazen waren.

Op een van die open plekken is nog iets anders opzienbarends te zien: een boom met, letterlijk, offspring. Om een grote boom staan kleinere bomen van dezelfde soort. Dat dat zomaar mag! Dat ze zomaar mogen groeien waar ze opkomen! Dat ze niet in een rij hoeven te staan! En dat dat gebeurt in een stad met vijf miljoen inwoners! Dat is voor mij de charme van Afrika.

In Dar es Salaam mag het gras hoog en wuivend groeien. Geen manshoge toestanden, maar gewoon, tot de knie. Het geeft het straatbeeld iets vriendelijks, iets landelijks, iets rustgevends. Een soort eeuwig voortdurende meimaand. Toen ik nog in Nederland woonde – meer dan tien jaar geleden inmiddels, alles kan sindsdien veranderd zijn – was men vrij rigoureus en voortvarend in het maaien van gras. Je kon er een paar weken van genieten, maar dan, RATS, ging het eraf. Terwijl wuivend gras veel vrolijker is dan gemillimeterde bermen.

Tips aan Nederlandse planologen

Als ik nou één tip mag geven aan planologen in Nederland, dan is het deze: haal de koeien het dorp in. Kom terug van die strikte scheiding van bebouwd en onbebouwd. Maak kleine weilanden van de plantsoenen en laat er een paar schapen in los. In sommige gemeenten gebeurt dat al: in Krimpen aan de IJssel, bij de Vijverlaan, is zomaar een plasje met riet en zomaar een weilandje met schapen. Leuk!

Een tweede tip: plant bomen langs de weg. Vooral in de bebouwde kom. Bomen? Dat zijn toch die dingen die de zon in je woonkamer wegnemen en die op je huis kunnen vallen? Ja die! Sinds ik in Afrika woon, ben ik bomen meer gaan waarderen. Het effect van bomen op de gemoedstoestand is ongelooflijk. Helaas kom je daar pas achter als ze uit het zicht verdwijnen. Precies dat gebeurde in Oysterbay. Ik merkte dat ik tijdens het rijden onrustig begon te worden – dat heb je wel eens, dat je je bloeddruk letterlijk voelt stijgen – en ik snapte maar niet waarom. Op een gegeven moment viel het kwartje: de billboards! In plaats van de rustgevende groene bladermuur waren schreeuwerige foto’s gekomen in felle kleuren.

Maar de open plekken in Oysterbay zijn er nog. De boom met offspring ook. En er is nog één boer die melk verkoopt, direct van de koe.


test