Recente stukjes

Archief voor February, 2012

Mijn eerste tocht naar Kawe

15|02|2012 09:54

In 2006, een paar maanden na mijn aankomst in Tanzania, reed ik voor het eerst naar Kawe. Kawe zit nu aan Dar es Salaam vast, maar toen lag het voor mijn gevoel buiten de stad. Een tocht naar Kawe was een onderneming – in elk geval die eerste tocht.

Ik was uitgenodigd op een kinderfeestje in een huis aan het strand. Aan het strand wonen: dat kan dus in Dar es Salaam. Omdat ik de weg niet wist, zou ik iemand volgen. Het eerste stuk ging over de Old Bagamoyo Road. In die tijd was de Old Bagamoyo Road, althans in mijn herinnering, slechts aan één kant bebouwd, de westkant. De oostkant was een min of meer open, moerassig, rommelig gebied met af en toe een huis of een rijtje straatwinkels. In een verder verleden moet het open zijn geweest tot aan de zee: vanaf de Old Bagamoyo Road moet je uitzicht hebben gehad over een natuurlijk landschap. Een beetje zoals nu nog ten zuiden van Bagamoyo.

De flessenhals van de Old Bagamoyo Road was het riviertje in Mikocheni B. In 2006 lag over deze rivier een pontonbrug met slechts één rijbaan. Je moest wachten tot de auto’s van de andere kant over de brug waren voordat je aan de beurt was, hetgeen voor mijn vrienden in Kawe een dagelijks terugkerende frustratie was. Op de zandbanken van het riviertje spotte ik tijdens het wachten weleens oeverlopers. Tegenwoordig ligt er alleen nog maar afval, plastic en rommel. De vooruitgang.

De weg van het schiereiland naar Kawe. Ik reed hem voor het eerst in 2006. Een memorabele tocht, die niet is uit te drukken in een lijntje op de kaart. | Zoals jullie zien kon ik het niet nalaten om ook Bongoyo op de kaart te zetten, ons favoriete onbewoonde eilandje...

Op het punt waar de Old Bagamoyo Road naar links afbuigt (later kwam daar een rotonde), verlieten we het asfalt en reden we rechtdoor, de dirt road op. Meteen had ik geen tijd meer om me bezig te houden met de peuters op de achterbank. Alle zeilen moesten worden bijgezet. Het was hard gaan regenen, het zicht verminderde, en ik kon me nauwelijks meer verstaanbaar maken. De auto voor me verdween bijna in een lichtblauw waas. De weg was erbarmelijk. Ik had al heel wat slechte wegen gezien in Afrika, maar in een stad had ik dit niet verwacht. Het was alsof ik de Camel Trophy reed. In de weg zaten diepe kuilen, en grote stukken weg stonden onder water, zodat de kuilen onzichtbaar waren. Verbijsterd volgde ik de dame die voor me reed. Zij hield er flink de vaart in en ik moest harder rijden dan ik verstandig achtte. Bij de afslag naar de Rainbow Social Club, toen nog een zandweg, was de weg veranderd in een stromende rivier: het water stortte zich naar beneden van het heuveltje links. Zoekend naar droge delen zigzagden wij over het – karrepad, zal ik maar zeggen.

Dat was mijn eerste tocht naar Kawe. Ik dacht aan mijn vrienden in Nederland en wist dat ik ze dit gevoel nooit, nooit zou kunnen uitleggen. Het gevoel van in de veilige geborgenheid van je auto zitten, afgesloten van de wereld door een gordijn van regen, met je kleine kinderen achterin, in een vreemd land, over een onbekend modderpad je weg vindend naar nieuwe vrienden die ergens aan het strand wonen. Het gevoel van verbijstering en avontuur, het gevoel van ‘rustig blijven, dit komt goed’. Het kwam heel erg goed.


Marskramers

13|02|2012 07:44 Om te onthouden

– Wat wil je nou echt onthouden aan Dar es Salaam?
– De marskramers.
– De MARSkramers? In welke eeuw leven jullie daar?
– Eenentwintigste.
– Maar marskamers zijn toch allang uitgestorven?
– Hier niet. Ze lopen langs de huizen met een stuk karton op hun rug. Daarop hangt alles wat ze verkopen.
– Wat eh, archaïsch.
– Ja. En ze hebben een badeend in hun hand om hun komst aan te kondigen.
– Dat verzin je niet.
– Nee.


Eerste woorden Swahili

10|02|2012 10:10

– Wat ben je aan het doen?
– Ik ben aan het werk.
– Pole.

Pole is een van de eerste woorden die je leert in Dar es Salaam. De letterlijke vertaling is ‘sorry’, maar de betekenis verschilt van het Nederlandse sorry. Bij ons is sorry een verontschuldiging: de spreker excuseert zich voor iets waar hij zelf schuld aan heeft. In het Swahili is ‘pole’ meer een algemeen blijk van medeleven. Als je ziek bent: Pole. Als je struikelt: Pole. Als je een balpen laat vallen: Pole. Alles wordt gepoled.

Pole mag niet verward worden met polepole. Dat betekent: rustig aan, of, om de herhaling erin te houden, slowly slowly. De uitdrukking doet me denken aan die Romeinse centurion uit Asterix die steeds zei: “Rustig aan… rústig aaaan”.

Een authentieke houten trimaran (mtumbwi) met de naam ‘Polepole’ rust uit aan de oostkust van Zanzibar.

Kesho

Een ander woord dat je als nieuwkomer snel leert, is kesho, morgen. Om de draagwijdte van dit begrip ten volle te illustreren, vertel ik het verhaal van onze mooie AEG wasmachine (RIP). Stel je voor een situatie waarin je wasmachine kapot is. De wasmachinefundi komt, schroeft de wasmachine volledig uit elkaar – letterlijk: de wasmachine was niet meer als zodanig herkenbaar – en houdt aan het eind triomfantelijk één onderdeel omhoog: de automatische timer. Die zou het niet meer doen. De fundi biedt aan om een nieuwe te kopen op de markt in Kariakoo en vraagt om geld. Dat komt slecht uit: al het geld is op. Echtgenoot zou net die dag naar de bank gaan. Fundi belooft dat hij aan het eind van de middag even langs komt om het geld op te halen en vertrekt. De automatische timer neemt hij mee. De wasmachine is gedegradeerd tot twee vierkante meter tandwielen en schroefjes, plus een herkenbare trommel.

Helaas komt de fundi die dag het geld niet ophalen. De volgende dag ook niet. De rest van de week ook niet. Wat volgt, zijn twee weken vol vruchteloze pogingen om de wasmachinefundi te bereiken. Eindelijk, na twee weken, lukt dat, via de telefoon van echtgenoot. Ik neem alle beleefdheden in acht.

– Goedemorgen Mr. Mesar. Hoe gaat het?
– Goed.
– Dit is Anne uit Oysterbay. Mijn wasmachine ligt uit elkaar. U zou het geld komen ophalen voor een nieuwe timer. Weet u nog?
– Ndio. [Ndio betekent ‘ja’]
– Great! Wanneer denkt u te kunnen komen?
– Kesho.

Kesho, morgen, betekent zoveel als: ik kom, maar niet morgen. Erger is het als ze zeggen: labda kesho, misschien morgen. Dat betekent: ik kom niet.

Om het wasmachineverhaal af te maken: de wasmachinefundi kwam uiteindelijk geld ophalen om een nieuwe timer te kopen. Een dag later was hij terug, met de oude timer, waar, zo zei hij, een nieuw onderdeel in zat. Het oude onderdeel kon hij mij niet laten zien. Ik voelde een diep wantrouwen in me opkomen, maar vroeg hem toch om de wasmachine weer in elkaar te zetten. Dat lukte, tot mijn verrassing. Helaas konden we de werking niet testen, want er was geen stroom. Toch de fundi maar betaald – hij had tenslotte aantoonbaar arbeid verricht: de schroefjes waren weg.

Badaaye

Uiteraard heeft onze wasmachine het nooit meer gedaan. Hij ging wel aan, maar hij waste niet. Nog een paar keer probeerde ik de fundi te bereiken. Eén keer nam hij op.

– Mr. Mesar?
– Na’am. [Ook na’am betekent ‘ja’, het komt uit het Arabisch]
– Dit is Anne uit Oysterbay. U had mijn wasmachine gerepareerd.
– Ndio.
– Het spijt me, maar hij doet het nog steeds niet. Kunt u nog een keer langskomen?
I am far, far away.
– Waar bent u dan?
– Tanga.
Tanga is een volle dagreis van Dar. Daar ga je niet heen voor een paar dagen. Voor het effect had hij net zo goed kunnen zeggen: Singapore.
– En eh, wanneer bent u weer in Dar es Salaam?
– Badaaye.

Badaaye betekent ‘later’. Het kan refereren aan straks, maar ook aan een vage, verre toekomst. Als een fundi badaaye zegt, betekent dat: ooit.
En zo zijn we nu, na bijna zes jaar in Tanzania, bezig aan onze derde wasmachine.

Polepole

Het grappige is dat expats in Dar woorden uit het Swahili overnemen in hun dagelijks taalgebruik. Als ik een vriendin text dat ik ziek ben, sms’t ze terug: Pole sana. Als een vriendinnetje afscheid neemt, zegt ze: See you kesho. En als ik weer eens te veel hooi op mijn vork genomen heb, maant men mij: Polepole.


test