Expat in Afrika

Tips en advies voor aankomende expats

maand

februari 2012

Mijn eerste tocht naar Kawe

In 2006, een paar maanden na mijn aankomst in Tanzania, reed ik voor het eerst naar Kawe. Kawe zit nu aan Dar es Salaam vast, maar toen lag het voor mijn gevoel buiten de stad. Een tocht naar Kawe was een onderneming – in elk geval die eerste tocht.

Lees verder

Marskramers

– Wat wil je nou echt onthouden aan Dar es Salaam?
– De marskramers.
– De MARSkramers? In welke eeuw leven jullie daar?
– Eenentwintigste.
– Maar marskamers zijn toch allang uitgestorven?
– Hier niet. Ze lopen langs de huizen met een stuk karton op hun rug. Daarop hangt alles wat ze verkopen.
– Wat eh, archaïsch.
– Ja. En ze hebben een badeend in hun hand om hun komst aan te kondigen.
– Dat verzin je niet.
– Nee.

Eerste woorden Swahili

– Wat ben je aan het doen?
– Ik ben aan het werk.
– Pole.

Pole is een van de eerste woorden die je leert in Dar es Salaam. De letterlijke vertaling is ‘sorry’, maar de betekenis verschilt van het Nederlandse sorry. Bij ons is sorry een verontschuldiging: de spreker excuseert zich voor iets waar hij zelf schuld aan heeft. In het Swahili is ‘pole’ meer een algemeen blijk van medeleven. Als je ziek bent: Pole. Als je struikelt: Pole. Als je een balpen laat vallen: Pole. Alles wordt gepoled.

Pole mag niet verward worden met polepole. Dat betekent: rustig aan, of, om de herhaling erin te houden, slowly slowly. De uitdrukking doet me denken aan die Romeinse centurion uit Asterix die steeds zei: “Rustig aan… rústig aaaan”.

Een authentieke houten trimaran (mtumbwi) met de naam ‘Polepole’ rust uit aan de oostkust van Zanzibar.

Kesho

Een ander woord dat je als nieuwkomer snel leert, is kesho, morgen. Om de draagwijdte van dit begrip ten volle te illustreren, vertel ik het verhaal van onze mooie AEG wasmachine (RIP). Stel je voor een situatie waarin je wasmachine kapot is. De wasmachinefundi komt, schroeft de wasmachine volledig uit elkaar – letterlijk: de wasmachine was niet meer als zodanig herkenbaar – en houdt aan het eind triomfantelijk één onderdeel omhoog: de automatische timer. Die zou het niet meer doen. De fundi biedt aan om een nieuwe te kopen op de markt in Kariakoo en vraagt om geld. Dat komt slecht uit: al het geld is op. Echtgenoot zou net die dag naar de bank gaan. Fundi belooft dat hij aan het eind van de middag even langs komt om het geld op te halen en vertrekt. De automatische timer neemt hij mee. De wasmachine is gedegradeerd tot twee vierkante meter tandwielen en schroefjes, plus een herkenbare trommel.

Helaas komt de fundi die dag het geld niet ophalen. De volgende dag ook niet. De rest van de week ook niet. Wat volgt, zijn twee weken vol vruchteloze pogingen om de wasmachinefundi te bereiken. Eindelijk, na twee weken, lukt dat, via de telefoon van echtgenoot. Ik neem alle beleefdheden in acht.

– Goedemorgen Mr. Mesar. Hoe gaat het?
– Goed.
– Dit is Anne uit Oysterbay. Mijn wasmachine ligt uit elkaar. U zou het geld komen ophalen voor een nieuwe timer. Weet u nog?
– Ndio. [Ndio betekent ‘ja’]
– Great! Wanneer denkt u te kunnen komen?
– Kesho.

Kesho, morgen, betekent zoveel als: ik kom, maar niet morgen. Erger is het als ze zeggen: labda kesho, misschien morgen. Dat betekent: ik kom niet.

Om het wasmachineverhaal af te maken: de wasmachinefundi kwam uiteindelijk geld ophalen om een nieuwe timer te kopen. Een dag later was hij terug, met de oude timer, waar, zo zei hij, een nieuw onderdeel in zat. Het oude onderdeel kon hij mij niet laten zien. Ik voelde een diep wantrouwen in me opkomen, maar vroeg hem toch om de wasmachine weer in elkaar te zetten. Dat lukte, tot mijn verrassing. Helaas konden we de werking niet testen, want er was geen stroom. Toch de fundi maar betaald – hij had tenslotte aantoonbaar arbeid verricht: de schroefjes waren weg.

Badaaye

Uiteraard heeft onze wasmachine het nooit meer gedaan. Hij ging wel aan, maar hij waste niet. Nog een paar keer probeerde ik de fundi te bereiken. Eén keer nam hij op.

– Mr. Mesar?
– Na’am. [Ook na’am betekent ‘ja’, het komt uit het Arabisch]
– Dit is Anne uit Oysterbay. U had mijn wasmachine gerepareerd.
– Ndio.
– Het spijt me, maar hij doet het nog steeds niet. Kunt u nog een keer langskomen?
I am far, far away.
– Waar bent u dan?
– Tanga.
Tanga is een volle dagreis van Dar. Daar ga je niet heen voor een paar dagen. Voor het effect had hij net zo goed kunnen zeggen: Singapore.
– En eh, wanneer bent u weer in Dar es Salaam?
– Badaaye.

Badaaye betekent ‘later’. Het kan refereren aan straks, maar ook aan een vage, verre toekomst. Als een fundi badaaye zegt, betekent dat: ooit.
En zo zijn we nu, na bijna zes jaar in Tanzania, bezig aan onze derde wasmachine.

Polepole

Het grappige is dat expats in Dar woorden uit het Swahili overnemen in hun dagelijks taalgebruik. Als ik een vriendin text dat ik ziek ben, sms’t ze terug: Pole sana. Als een vriendinnetje afscheid neemt, zegt ze: See you kesho. En als ik weer eens te veel hooi op mijn vork genomen heb, maant men mij: Polepole.

© 2019 Expat in Afrika — Ondersteund door WordPress

Thema door Anders NorenOmhoog ↑

test