Expat in Afrika

Gesprek tussen twee expats. De ene expat is nieuw in Dar es Salaam, de andere woont er al jaren.

Nieuwe expat:
– Ik denk dat we het het beste over de kerstvakantie heen kunnen tillen.
Doorgewinterde expat:
– Dat denk ik ook.
Nieuwe expat:
– Het zou dan kunnen op 21 of 28 januari. Wat komt jullie het beste uit?
Doorgewinterde expat:
– Wo. Dat kan ik nu echt nog niet zeggen.
Nieuwe expat:
– Wanneer kun je dat zeggen dan?
Doorgewinterde expat:
– Zo rond 15 januari ongeveer?
Nieuwe expat:
– Maar moet je die lodge dan niet op tijd boeken?
Doorgewinterde expat:
– Ja. Je moet deze uiterlijk drie dagen van te voren boeken. Alsof je woensdag al weet wat je zaterdag wilt doen!

In Dar es Salaam is het cruciaal om de eerste druppels uit de douchekop ten volle te benutten. Dat zijn namelijk de enige druppels die aangenaam koel en verfrissend zijn. Het douchewater is de eerste seconden ijskoud, vervolgens een halve minuut gloeiend heet en ten slotte vertrouwd lauw. Heeft te maken met de waterleiding: het eerste stuk ligt in het koele, airconditioned huis, het tweede stuk buiten in de brandende zon en de rest van het water komt uit de zwarte watertank. Expats in Dar weten precies op welk moment ze hun voet, hand, hoofd of ledemaat moeten terugtrekken, op straffe van verbranding.

Dit is het eerste stukje uit een nieuwe serie: Expatleven. In eerste instantie had ik de serie Afscheid van Dar genoemd, maar dat is de goden verzoeken: ik wil namelijk helemaal geen afscheid nemen van Dar. Veel stukjes uit Expatleven verschenen eerder in een boekje dat ik maakte voor Nederlanders die wel afscheid moesten nemen van Dar.

In 1989 was ik voor het eerst in Parijs. Ik kan me herinneren dat het nogal een schok was om de Parijse trottoirs te zien. Ze waren geasfalteerd, uitgesleten en scheef. Dit kan niet waar zijn!, dacht ik. Dit soort stoepen associeerde ik met derdewereldlanden. Eerstewereldlanden hadden net als Nederland keurig betegelde stoepen, ik wist het zeker. Vierkant, recht en strak. Zo moest het zijn! Maar al snel vond ik de Parijse trottoirs verfrissend. Zo kan het dus ook! In Parijs realiseerde ik me dat ik meer houd van organisch en krom dan van recht en hoekig.

Ook mijn oude studentenhuis in Rotterdam was organisch en krom. In de muren zaten scheuren, er waren van hoog tot laag lekkages, een wasbak brak af, een plafond kwam eens naar beneden zetten, de verwarmingsbuizen moesten elke week worden ontlucht en sommige goten en afvoerputjes waren doorlopend verstopt. In veel opzichten was het een krot, ik geef het toe. Het was ook een labyrint: een doolhof van trappenhuizen, gangetjes, hokjes en halletjes. Ik had vrienden die na meerdere bezoeken nog steeds de douche in liepen als ze de uitgang zochten. Toch was dit huis, dit organische samenraapsel van trappen, kamers, keukens en kelders, me liever dan een nette mooibehangen meisjeskamer in een keurig studentenhuis. Het leefde en het zat vol verrassingen. Het had de potentie om iets weergaloos te worden. Iets zonder weerga. Het Huis der Huizen. Overal zag ik mogelijkheden om het huis te verbeteren. Met behoud van het organische, de vertrouwde geur, de scheefheid, de trappen en de hele structuur.

Afrika is als mijn oude studentenhuis. Het is een levendig samenraapsel van mensen, culturen, bomen, bochten, landschappen, mooie luchten, fietsen, handkarren, tuktuks en SUV’s. Het zit vol verrassingen: je weet nooit wat je na de volgende bocht aantreft. In Afrika kun je dagenlang zonder water of elektriciteit zitten (vannacht nog). In de wegen zitten kuilen, waterafvoeren zijn verstopt, overheidsdiensten functioneren niet. In sommige opzichten is het een krot, ik geef het toe, maar het heeft de potentie om iets weergaloos te worden. Iets zonder weerga. Het Continent der Continenten. Overal zie ik mogelijkheden om het te verbeteren. Met behoud van het organische, de geuren, de bomen, de mensen en de hele structuur.

In Afrika is niets strak en recht. Afrika is organisch en krom. En daarom houd ik er zo van.

het is heel eenvoudig:
wij willen hier niet weg.
wij staan hier maar
het water ligt daar
de eilanden de netten de verte
het briesje de frisse geur de schaduw

wij praten hier
kijken elkaar niet aan
het landschap beheerst het gesprek
(krabplevieren kokosnoten)

ik moet zo gaan
ik ook

alle redenen om te vertrekken
ons werk de computer de bank
telefoontjes texten e-mails
maar wij staan hier
het water ligt daar
uitgestrekt als een mooie jongen
en wij willen niet weg

wij lingeren hangen en rekken
het is net alsof we het ergens over hebben
dat hebben we ook
(krabplevieren kokosnoten
zaken van groot belang)

maar ik moet nu echt gaan
ik ook
echt

1            MSASANI    EXT.   DAY

A huge baobab tree is standing at the side of a dirt road, close to a wall surrounding a plot. It spreads it’s root-like branches up into the sky. It looks strong and sturdy. The tree looks down on the dirt road, where a Tanzanian young MAN is approaching by bike. He halts at the tree, looks at the trunk, looks up to the top and looks around him. He sees a ROAD WORKER and steps off his bike.

MAN
Hey man. Scuse me… Hello?

ROAD WORKER
Hi.

The road worker approaches.

MAN
Hi. What’s this?

Man is pointing at a red cross on the baobab.

ROAD WORKER
It’s a cross.

MAN
I can see it’s a cross. Why is it here?

ROAD WORKER
This tree will be felled.

MAN
And why, may I ask?

ROAD WORKER
It’s in the way of the road. We’re going to tar the road.

MAN
Whaddu you mean it’s in the way of the road. The road is already here. It’s not in the way now, is it?

Meer →

ik wil naar dat water toe.
ik wil het wad tussen mijn tenen voelen, de frisse bries het verkoelende water
ik wil van dichtbij kijken naar de vangst van de vissers trekken aan touwen van netten met drijvers
ik wil de sterns boven de netten zien ze horen de splash in het water
ik wil een zijn met dat landschap het voelen het horen de voeten het water de wind

maar ik hoor
de ronkende motor
voel
de fan van de airco, de zon door het raam
zie
de verre vrijheid
vuile voorruit

ben
een toeschouwer

het landschap open
de auto gesloten.

6 mei 2009

Eb. Een blauwe houten boot is drooggevallen aan het strand. Ik zie net de top boven het talud uitsteken. Op de boot staan drie stokken. Aan de stokken waaien gerafelde stukken textiel en plastic. De boot is verlaten. Ver op het wad lopen drie mannen.

Dag strandjes van de verre eilanden!
Dag hoge kokospalmen met waaierende kruinen!
Dag geïmproviseerd voetbalveld aan zee!
Dag Msasani Bay!
Da-ag jongens die net mijn auto bereikt hebben!
Jullie zijn te laat & mijn raam is dicht & ik schrijf op papier!

28 april 2009, middag

Zit ik hier te pielen met een pen en een papiertje. Alsof ik in het papieren tijdperk leef.

De schoonheid, stilheid en vredigheid van het landschap staat in schril contrast met de onzichtbare werkelijkheid van het strandje.

Het uitzicht is geruststellend. De geruststelling strekt zich uit over de werkelijkheid. Niets duidt op onveiligheid. Het is een weten, niet een voelen.

Daar: een man zittend in de schaduw van een boom.

Hier: een man slenterend over de strandweg.

Ik was van plan om hier bomen te planten. Een rij Indian almonds omdat ze goed tegen zout water kunnen en een rij flamboyants omdat ze razendsnel groeien. Misschien doe ik het nog. Maar elke boom is een potentiële schuilplaats.

28 april 2009, ochtend

– Hello Mama?
– Yes?
– How are you now?
– I am fine. Who’s speaking?
– It’s Swaziland Electricity Company!
– Ah… the electricity company. How can I help you?
– We had a power cut yesterday.
– Yes, I noticed.
– Has your power been restored now?
– Yes, it has actually, thanks.
– Okay, this was just to check if your power had been restored.
– Thanks. Are you calling the whole village?

Het is ongelooflijk maar waar: als in Big Bend de elektriciteit een paar uur uitviel, belde het elektriciteitsbedrijf de volgende dag even op voor, laten we zeggen, nazorg. Ik ben nooit te weten gekomen of ze iedereen in het dorp met een telefoonlijn belden of dat wij een voorkeursbehandeling kregen, maar ik sluit niets uit. In sommige opzichten is de service in Afrika ongekend.

Met de telefoonlijn ging het precies hetzelfde. Weliswaar duurde het maanden voordat we een telefoonlijn hadden en de verbinding deed het dan nog eens vaak niet, maar als ik een storing doorbelde, kwamen ze nog dezelfde middag. Vervolgens bleven ze nog drie dagen lang elke dag controleren of de lijn werkte:
– Hello, it’s Ben.
– Hello Ben, how are you?
– I am fine. I am from the phone company.
– I know. How can I help you?
– Your phone is working.
– Yes, it is.
– I just wanted to check.
– Okay, thank you.
– Have a nice day!
– Same to you.

En verder kun je weer met je dag. In Afrika heb ik al veel staaltjes goede service meegemaakt, maar als Nederlander stond ik hier toch weer van te kijken. Het is één en al vriendelijkheid, niet alleen in Swaziland maar ook hier in Tanzania. Zo beschik ik over het directe nummer van de area manager van het waterleidingbedrijf. Als ik geen water heb, kan ik hem direct bellen op zijn mobiele telefoon. “Ik zit nu in de auto, maar over twintig minuten ben ik op kantoor”. Geweldig. Geen bandjes, geen eindeloze doorverbindingen met medewerkers en afdelingen, gewoon het nummer van de man die erover gaat. Het is alleen de vraag of dit haalbaar zou zijn in een land met miljoenen mondige mensen…

– Ojee, ik ben geprikt! Ik dacht dat malariamuggen alleen ’s nachts prikten??
– Dit is een bush mosquito. Een tijgermug.
– O. Goddank.
– Deze brengt alleen knokkelkoorts over.

Elk jaar sterven miljoenen mensen aan malaria, vooral in Afrika, vooral kinderen onder de vijf. Daar hebben we er twee van. Toch volgen we het advies van de Nederlandse Travel Clinic niet op. We slikken geen malariaprofylaxe. Is dat wel verstandig? Meer →